Fiziksel sunucuda yedekleme, sanal sunucudakinden farklı bir sorumluluktur. Sanal ortamda sağlayıcının anlık görüntü altyapısı arkanızda dururken, burada tüm katmanı siz kurarsınız — ve kurulmadığında disk arızası doğrudan veri kaybı demektir.
Bu rehber, fiziksel sunucu için katmanlı bir yedekleme mimarisi kurmayı anlatıyor.
Önce Bir Yanılgıyı Kapatalım
RAID kurmuş olmak yedekleme yapmak değildir. RAID yalnızca disk donanımı arızasına karşı korur. Şu senaryolarda hiçbir koruma sağlamaz:
- Yanlışlıkla silinen veri — silme işlemi tüm disklere anında yansır
- Bozulan veritabanı — hatalı yazma da çoğaltılır
- Fidye yazılımı — şifreleme tüm diziye uygulanır
- Hatalı bir uygulama güncellemesi
- RAID denetleyicisinin kendi arızası
Bu yüzden RAID ve yedekleme birbirinin alternatifi değil, birlikte gereken iki ayrı katmandır.
Dört Katmanlı Mimari
| Katman | Neye karşı korur | Kurtarma süresi |
|---|---|---|
| 1. RAID | Disk arızası | Kesinti yok |
| 2. Yerel yedek | Yanlışlıkla silme, bozulma | Dakikalar |
| 3. Sunucu dışı yedek | Sunucu kaybı, ele geçirilme | Saatler |
| 4. Coğrafi ayrı kopya | Veri merkezi kaybı | Saatler-günler |
Her katman bir öncekinin kapsamadığı senaryoyu kapatır. Kaç katman kuracağınız, kesinti ve veri kaybı toleransınıza bağlıdır — ancak ikinci ve üçüncü katman neredeyse her sistem için gereklidir.
Katman 2: Yerel Yedek
Aynı sunucuda ama ayrı bir diskte tutulan yedek. Hızlı kurtarma sağlar: yanlışlıkla silinen bir dosyayı saniyeler içinde geri alırsınız.
Kritik nokta: ayrı disk, ayrı dizin değil. Aynı RAID dizisinde tutulan bir yedek, dizi bozulduğunda beraber gider. Mümkünse RAID dışında ayrı bir diske yazın.
Yerel yedeğin sınırı nettir: sunucu tamamen kaybedilirse veya ele geçirilirse yerel yedek de kaybedilir. Bu yüzden tek katman olarak yeterli değildir.
Katman 3: Sunucu Dışı Yedek
Bu, mimarinin en kritik katmanıdır ve en sık atlanandır.
Silme Yetkisi Vermeyin
Sunucunuzun yedek depolamasına erişimi yalnızca yeni dosya yazma yetkisiyle sınırlı olmalıdır. Mevcut yedekleri silme veya değiştirme yetkisi olmamalıdır.
Nedeni somuttur: sunucu ele geçirildiğinde saldırganın ilk yapacağı işlerden biri yedekleri silmektir. Silme yetkisi olmayan bir bağlantı, bu senaryoda planınızı ayakta tutan tek şeydir.
Mümkünse sürüm koruması olan bir depolama kullanın — üzerine yazılan dosyanın eski hâli de saklanır.
Şifreleyin, Anahtarı Ayrı Tutun
Dışarı çıkan yedekler şifrelenmelidir. Ancak şifreleme anahtarını yedekle aynı yerde tutmak, kilidi kapının üstünde bırakmaktır. Anahtarı bağımsız bir yerde saklayın ve kimlerin eriştiğini bilin.
Neyi Yedeklemeli?
Fiziksel sunucuda yedek kapsamı, sanal sunucudan daha geniştir çünkü yapılandırmanın tamamı sizindir:
- Veri katmanı. Veritabanı ve kullanıcı dosyaları. Yeri doldurulamaz olan budur ve en sık yedeklenmelidir.
- Yapılandırma katmanı. Web sunucusu, veritabanı, güvenlik duvarı, zamanlanmış görevler, SSL sertifikaları. Teorik olarak yeniden üretilebilir ama pratikte aylar süren ince ayarları içerir.
- Uygulama katmanı. Kod ve bağımlılıklar. Sürüm kontrolü kullanıyorsanız zaten güvendedir.
- Sistem envanteri. Hangi paketler kurulu, hangi sürümler, hangi servisler etkin. Bir metin dosyası yeterlidir ve kurtarma anında en çok bu bilgiyi ararsınız.
- Donanım yapılandırması. RAID düzeni, disk bölümlendirmesi, ağ ayarları. Sunucuyu sıfırdan kurarken gerekir.
Dördüncü ve beşinci maddeler sanal sunucuda düşünülmez ama fiziksel sunucuda kurtarma süresini doğrudan belirler.
Yedekleme Yöntemleri
- Artımlı dosya yedeği. Yalnızca değişenleri aktarır. Hem hızlı hem depolama verimlidir; günlük yedekleme için standart yöntemdir.
- Veritabanı dökümü. Tutarlı bir anda alınmalıdır. Seçici geri yüklemeye izin verir — tek bir tabloyu geri almak isterseniz bu gerekir.
- Blok seviyesi anlık görüntü. Dosya sistemi destekliyorsa, tutarlı bir an yakalamanın en temiz yoludur. Yedekleme sırasında yazma trafiğinin sorun çıkarmasını önler.
- Tam sistem imajı. Sunucunun tamamının kopyası. Hızlı kurtarma sağlar ama büyüktür ve seçici geri yüklemeye uygun değildir.
Pratik düzen: veritabanı için tutarlı döküm, dosyalar için artımlı yedek, sistem için ara sıra tam imaj.
Saklama Politikası
Sınırsız saklama gereksiz maliyet, tek yedek ise yetersiz korumadır. Kademeli bir yapı çoğu sistem için doğru dengeyi kurar: son günlerin günlük yedeği, son haftaların haftalık yedeği, son ayların aylık yedeği.
Bu yapının değeri şudur: geç fark edilen bir bozulmayı da yakalayabilirsiniz. Yalnızca son yedi günü tutuyorsanız, üç hafta önce bozulmuş bir veriye dönemezsiniz.
Yedeklemeyi İzleyin
Sessizce başarısız olan bir yedekleme, hiç yedek almamaktan tehlikelidir — çünkü korunduğunuzu sanırsınız.
İzlenmesi gerekenler:
- Yedekleme görevinin başarıyla tamamlandığı
- Üretilen dosyanın beklenen boyutta olduğu — aniden küçülen bir yedek, bozuk bir yedeklemenin ilk işaretidir
- Sunucu dışına aktarımın tamamlandığı
- Yedek depolamasında yeterli alan kaldığı
Ayrıca "hiç çalışmayan görev" senaryosunu yakalamak için bir kalp atışı izlemesi kurun: yedekleme başarıyla bittiğinde bir işaret bıraksın, beklenen sürede işaret gelmezse uyarı alın.
Geri Yükleme Testi
Bir yedekleme mimarisi, geri yükleme testi geçilene kadar bir varsayımdır. Yılda en az bir kez, yeni bir sunucuya yalnızca yedeklerinizi kullanarak sistemi kurun ve süreyi ölçün.
Bu testte tipik bulgular: yedeğe dahil olmadığı fark edilen bir yapılandırma dosyası, bozuk çıkan bir döküm, kimsenin bilmediği bir şifre ve beklenenden çok uzun süren bir aktarım. Ölçtüğünüz süre, gerçek kurtarma sürenizdir — tahmin değil.
Sonuç
Fiziksel sunucuda yedekleme, sanal ortamda sağlayıcının üstlendiği bir işi devralmak demektir. Mimarinin özü dört katmandır ama iki tanesi pazarlıksızdır: sunucu dışında tutulan bir kopya ve o kopyaya silme yetkisi vermeyen bir yetkilendirme. Bu ikisi olmadan kurulan bir yedekleme, sunucuyu etkileyen her olayda beraber gider. Ve her zaman geçerli kural: test edilmemiş bir yedek, henüz yedek sayılmaz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
RAID varsa yedeklemeye gerek var mı?
Kesinlikle var. RAID yalnızca disk donanımı arızasına karşı korur. Yanlışlıkla silme, veri bozulması ve fidye yazılımı senaryolarında hiçbir koruma sağlamaz — çünkü hatalı işlem tüm disklere aynı anda yansır.
Yedek depolamasına neden silme yetkisi vermemeliyim?
Sunucu ele geçirildiğinde saldırganın ilk yapacağı işlerden biri yedekleri silmektir. Yalnızca yazma yetkisi olan bir bağlantı, bu senaryoda yedeklerinizin korunmasını sağlar — ve bu tek yetkilendirme kararı, fidye yazılımı vakalarında planınızı ayakta tutar.
Ne sıklıkla yedek almalıyım?
"Son yedekten bu yana üretilen veriyi kaybetsem ne olur?" sorusunun cevabına göre. Bu süre, yedekleme aralığınızdır. Teknik kolaylığa göre değil, iş etkisine göre belirleyin.
Geri yükleme testini nasıl yapmalıyım?
Yeni bir sunucu açıp yalnızca yedeklerinizi ve yazdığınız prosedürü kullanarak sistemi ayağa kaldırın. Canlı ortama hiç dokunmayın. Ölçtüğünüz süre, kesinti planlamanız için elinizdeki tek gerçek veridir.
